Przewodnik po wieży babel – artykuł w Personel Plus

COACHING to różnorodność szkół, podejść i doświadczeń, bogactwo narzędzi i technik. Czy w takiej wieży Babel można się odnaleźć i wypracować wspólny język?

Przyjmuje się, że coaching w dzisiejszym rozumieniu rozpoczął się w 1974 roku pojawieniem się książki Tima Gallweya The Inner Game of Tennis, choć tu też zapewne istnieje więcej podejść. Pierwsze szkoły coachingu powstały w USA na początku lat 90, zaś pierwsza organizacja skupiająca osoby zawodowo zajmujące się coachingiem została stworzona w 1995 roku. Coaching jest więc bardzo młodą dziedziną, w której pewne standardy dopiero się tworzą i niektóre podejścia mogą się znacznie od siebie różnić.
Tym bardziej cenne jest zebranie i opisanie tego co łączy, a nie dzieli. Wartość takiego sposobu dyskusji przekłada się nie tylko na wzbogacenie wiedzy o coachingu jako obszarze metodycznym, ale ma także wymiar edukacyjny dla Klienta, pozwalając mu poruszać się bezpiecznie wśród różnorodności ofert i podejść.

Proces wspierania

Coaching jest procesem wspierania klienta w realizacji ważnych dla niego celów, tak, aby z rosnącą świadomością i skuteczniej odpowiadał na stawiane mu przez życie pytania i wyzwania.

Klientem korzystającym z usług coachingu są zarówno jednostki jak i zespoły.Efektem coachingu są:

• zrealizowane cele,
• większa satysfakcja w różnych dziedzinach życia,
• polepszenie efektów działania i podniesienie jakości funkcjonowania
• poszerzenie przez klienta świadomości siebie, swoich celów i kontekstu, w jakim działa
• pełniejsze korzystanie ze naturalnych zdolności, potencjału i zasobów.
• podejmowanie bardziej świadomych decyzji
• usunięcie zarówno wewnętrznych (n.p. przekonań, nastawień) jak i zewnętrznych przeszkód (n.p. poprzez negocjacje, kreatywne podejście) w realizacji celów
• przyjmowanie odpowiedzialności za swoją przyszłość i za aktywne jej kształtowanie
• stawianie sobie nowych celów.

Poniżej prezentujemy pełny zestaw wypracowanych założeń usługi coachingu, które uznaliśmy za istotne i wspólne dla wielu środowisk skupionych wokół tej tematyki.
Wewnętrzne zasoby klienta, czyli budzenie potencjału
Coaching wyróżnia się tym, że bazuje na wiedzy i umiejętnościach klienta, pozwala mu uwolnić drzemiący w nim potencjał. Efektem coachingu są zrealizowane cele, inny sposób funkcjonowania, większa satysfakcja w różnych dziedzinach życia, polepszenie efektów działania i podniesienie jakości funkcjonowania, poszerzenie przez klienta świadomości siebie, swoich celów i kontekstu swoich działań.
W wyniku procesu coachingowego klient odkrywa, że może działać dużo bardziej efektywnie i czerpać dużo większą satysfakcję z realizowanych działań, poprzez przyjmowanie odpowiedzialności za swoją przyszłość i aktywne jej kształtowanie. Odkrywa też wiele swoich umiejętności i talentów, uczy się je wykorzystywać na odmiennym gruncie (umiejętności wykorzystywane w pracy, również na gruncie osobistym i odwrotnie). W związku z tym znacznie poszerza się paleta jego reakcji i wzrasta elastyczność zachowań.

Bez podziałów, czyli klient jest całością
Klient w coachingu traktowany jest całościowo, oznacza to, że ma możliwość pracy nad wszystkimi czynnikami wpływającymi na realizację założonego celu n.p. motywacją, wartościami, środowiskiem, organizacją pracy, równowagą pomiędzy życiem osobistym i zawodowym. Często właśnie brak czasu, wypalenie zawodowe, przemęczenie lub problemy związane z zaniedbywaną od dłuższego czasu rodziną są przyczyną menedżerskiej nieefektywności. W coachingu szanowane i uwzględniane w pracy są wszystkie istotne dla klienta wartości oraz obszary funkcjonowania. Jeżeli klient odkryje, że na efektywność zawodową wpływają czynniki związane z życiem osobistym, coach będzie je również uwzględniał.
Nie „naprawiamy”
Coaching zakłada, ze klient jest osobą kompletną, posiadającą wystarczające zasoby i możliwości oraz zdolność do samodzielnego znajdowania rozwiązań swoich problemów i wybierania sposobów działania. Coaching nie jest „naprawianiem” klienta na jakimkolwiek poziomie jego funkcjonowania. Stanowi dobrą propozycję dla osób, które wystarczająco dobrze funkcjonują na co dzień, natomiast zdają sobie też sprawę, że jest wiele rzeczy, które chcą zmienić. (To odróżnia go od niektórych nurtów psychoterapii, pomagającym osobom, którzy cierpią na zaburzenia lub nie funkcjonują wystarczająco dobrze na co dzień). Potrzebują planu gry, swojego własnego planu gry do projektu, którym jest własne życie. Coaching pomaga im w wyznaczaniu swoich celów, przyjrzeniu się swoim strategiom działania, poszukaniu życiowej misji i wprowadzeniu zmian w życie. Praca taka zakłada, że to właśnie klient ma największy wpływ na to, co się dzieje i może to czynnie zmieniać.
Zaufanie i obecność
Relacja coachingowa jest zbudowana na zaufaniu, poszukiwaniu rozwiązań i otwieraniu się na informację zwrotną oraz umiejętności bycia obecnym, tak ze strony coacha jak i klienta.
Jednym z celów coachingu jest poszerzanie świadomości zarówno siebie – swoich, potrzeb, motywacji, wewnętrznych zasobów, jak i możliwości pojawiających się w otoczeniu. Realizacja celów klienta często też związana jest z konfrontowaniem się z tym, co przeszkadza, stanowi rodzaj „ograniczenia”. Oparta na zaufaniu relacja jest niezbędna, aby coach mógł towarzyszyć klientowi w jego osobistej drodze. Pełna uwaga coacha stanowi ważny czynnik budowania takiej właśnie relacji.
Partnerska relacja i współzaangażowanie
We wszystkich szkołach coachingu bardzo podkreśla się partnerską relację między coachem a klientem i współzaangażowanie. W praktyce oznacza to, że coach ogranicza do minimum przekazywanie „swojego zdania” na temat problemów przedstawianych przez klienta, zakładając, że jeśli potrzebą klienta jest zdobycie sprawdzonej/eksperckiej wiedzy, dodatkowej inspiracji oraz okazji do (zazwyczaj wstępnego) przećwiczenia nowych umiejętności, to uda się on na szkolenie, a jeśli będzie potrzebował porady, to uda się po pomoc do doradcy lub konsultanta.
Partnerska relacja to jedna z kluczowych zasad prowadzenia coachingu, odróżniająca tę formę wsparcia od innych usług rozwojowych. W przypadku szkolenia, mentoringu czy doradztwa klient uznaje ekspercką rolę prowadzącego proces, traktując wiedzę i doświadczenie jako efekty dostarczanej usługi. O podobnej różnicy możemy mówić w przypadku wielu podejść psychoterapii – psychoterapeuta będzie towarzyszył klientowi używając swej specjalistycznej wiedzy i doświadczenia, a celem będzie poprawa funkcjonowania klienta. Współpraca miedzy coachem a klientem zakłada równorzędność relacji, w którą każda ze stron wnosi swoje zaangażowanie. Zaangażowanie każdej ze stron ma nieco inny charakter, jednak każda z nich jest współodpowiedzialna. Coach dba o przebieg procesu coachingowego, a klient odpowiada za osiągnięte efekty.
W każdym z działań czy procesów, i to nie tylko rozwojowych, postawa zaangażowania z założenia wpływa na lepszy wynik, szybkość osiągania celów. Nie zawsze jest to łatwe, stąd świadomość odpowiedzialności klienta za osiągnięcie wyznaczonych celów jest warunkiem koniecznym do rozpoczęcia procesu coachingowego. Przyjęcie tej zasady będzie determinować określanie celów, podejmowane aktywności i decyzje. To klient określi tempo wprowadzanych zmian, wskaże źródła wiedzy i potrzebne zasoby jak również zweryfikuje swoje rezultaty.
Odpowiedzialność klienta
Niezbędnym elementem coachingu jest więc pewien poziom sprawczości klienta, który w wyniku coachingu może ulec wzmocnieniu. Niemniej proces coachingu tylko wtedy może być efektywny, jeśli klient uważa, że ma wpływ na siebie, swoje postawy, swoje życie i swoje działania, bo choć może nie mieć wpływu na fakty, to na pewno ma wpływ na to, jak na nie reaguje. Jeśli klient uważa, że właściwie nic od niego nie zależy, to na pewno nie jest to właściwy moment na coaching, można wtedy skorzystać z innych metod np. terapii. Coach stymuluje proces odkrywania zasobów klienta i uczenia się. Z tego względu w procesie coachingu szczególną rolę odgrywa osobista odpowiedzialność klienta oraz jego osobiste zaangażowanie.
Z drugiej strony coach odpowiada za swoje zaangażowanie w relację z klientem oraz za stworzenie mu bezpiecznych warunków do odkrywania, kreowania i eksperymentowania. Polega to między innymi na stworzeniu atmosfery bezpieczeństwa i zaufania, która umożliwia jasną i otwartą komunikację. Coach odpowiada ponadto za własny rozwój i poziom swoich umiejętności oraz za rzetelność metodologiczną procesu coachingu, do którego zaprasza klienta.
Już sama obecność coacha, jego uważne słuchanie sprawiają, iż klient rozpoczyna proces poszukiwania i podejmowania decyzji. Jakość relacji budowanej przez coacha wynika zarówno z jego dzielenia się sobą, tu i teraz podczas spotkania, jak i nieustannego podnoszenia swoich kwalifikacji.
Poszerzanie świadomości i stymulowanie działań
Coaching łączy proces poszerzania świadomości klienta ze stymulowaniem go do przyjmowania odpowiedzialności i planowania konkretnych działań. Poszerzanie świadomości może obejmować spojrzenie na obecną sytuację z różnych perspektyw (czasu, wartości, innych osób), zwiększenie poczucia wpływu nie tylko na swoje życie, ale również na otoczenie a nawet świat, przyjrzeniu się swoim strategiom i przekonaniom, opracowanie swojej misji życia.
Coach stymuluje klienta do inicjowania konkretnych działań m.in. poprzez zachęcanie go do podejmowania decyzji, zobowiązań, tworzenia planów, realizowania zadań przynoszących zmianę na lepsze.
Klient korzystając ze wsparcia coacha ma okazję dokonać wglądu w swoje dotychczasowe postawy, działania, zredefiniować cele, podjąć bardziej optymalne decyzje. Jednocześnie za pomocą narzędzi stosowanych przez coacha, odkryte przez Klienta możliwości i rozwiązania zostają bezpośrednio wprowadzone w życie. To właśnie wdrożenie sprawia, że coaching okazuje się doskonałym uzupełnieniem szkoleń, które dostarczają wiedzę i rozwiązania, ale pozostawiają Klientom ich wprowadzenie w życie.
Sposoby pracy
Różnorodność szkół i podejść do usługi coachingu wpływa na bogactwo stosowanych narzędzi, technik i sposobów pracy. Wiele z nich jest używane w ramach innych obszarów aktywności (szkolenia, zarządzanie, techniki twórczego myślenia, psychologia) lub jest ich pochodną przygotowaną pod potrzeby coachingu. Niemniej jednak u podstaw każdego procesu coachingu możemy wskazać te podstawowe, a zarazem najbardziej istotne dla partnerskiej relacji. Coach pracuje bowiem m.in. poprzez aktywne słuchanie, zadawanie pytań, dzielenie się własnymi obserwacjami i intuicją, a także poprzez wzmacnianie klienta – podkreślanie jego możliwości i zalet oraz poprzez docenianie jego sukcesów.
Struktura sesji
Coach proponuje klientowi ogólną strukturę i strategię pracy w procesie coachingu, a następnie podąża za klientem, modyfikując tę strukturę i strategię stosownie do jego potrzeb. Jednym słowem to klient proponuje cele, w tym również cele pojedynczych sesji, zadaniem coacha jest zaś sprawdzanie, czy poruszane kwestie są istotne dla celów Klienta.
Punktem odniesienia jest zawierany na początku całego procesu kontrakt, który może również ulegać zmianie, jeżeli klient zmieni swój sposób patrzenia na sytuację, odkryje nowe lub doprecyzuje „wyjściowe” cele.
Etyka zawodowa i poufność
Coach w swojej pracy kieruje się etyką zawodową, której filarem jest zasada poufności. W przypadku programów sponsorowanych przez firmy coach może informować sponsora jedynie ogólnie o przebiegu procesu, bez wtajemniczania go w treści sesji, chyba, że sam klient je ujawni.
Relacja coachingowa – wzajemne poszanowanie wartości
Relacja coachingowa jest przedmiotem obustronnej woli i zgody. Klient powinien mieć możliwość odmówienia współpracy z konkretnym coachem. Również coach może odmówić pracy z klientem, jeśli to jest sprzeczne z wyznawanymi przez niego wartościami, bądź w sytuacji, gdy klient zamierza zrealizować cel niezgodny z interesem sponsora, z prawem czy powszechnie uznanymi normami społecznymi.

Przedstawione powyżej założenia usługi coachingu pokazują jego istotę oraz wskazują coaching jako formę wsparcia rozwoju jednostek i/lub organizacji.

Warto na zakończenie podkreślić, iż definiując standardy należy uwzględnić również pozostałe aspekty wykonywania tej usługi, a więc jakość i czas trwania całego procesu coachingowego (w zależności od podejścia od 4 do 12 sesji, zdarzają się też sesje „interwencyjne”), rodzaje coachingu. Istnieje tu duża różnorodność szkół i podejść/modeli jego prowadzenia.
Metody coachingowe

Patrząc na coaching jako obszar metodyczny, czym innym jest wykonywanie tej usługi w ramach samodzielnego zawodu, a inaczej wygląda posługiwanie się metodami coachingowymi w codziennej pracy osób zarządzających oraz wspierających jednostki i/lub organizacje. Niezależnie od sytuacji, przygotowanie się do tej roli powinno być jasno opisanym procesem, wraz z wymaganiami i zasadami dotyczącymi certyfikacji.
Dodatkowo, z perspektywy klienta mamy przed sobą całe spektrum zasad wyboru coacha, wdrożenia i zarządzania coachingiem w organizacji.

W artykule zostały zasygnalizowane inne usługi wspierające rozwój. Osobnym tematem jest pokazanie, w jaki sposób coaching odróżnia a w jaki uzupełnia mentoring, usługi szkoleniowe, psychoterapię, pomoc psychologiczną, doradztwo itp.

Każdy z tych wątków wymaga nieustannej dyskusji nad utrzymaniem wysokich standardów, doskonalenia i dostosowania się do zmian współczesnego rynku.

W artykule przedstawiono i zinterpretowano standardy, czyli warunki brzegowe usługi coachingu, które ujmują jego specyfikę a jednocześnie odróżniają od innych metod rozwoju, przy ich opracowywaniu wzięło udział ponad 100 coachów z różnych organizacji w ramach warsztatów otwartych i grup roboczych, które były organizowane przez Komisję Coachingu przy Polskiej Izbie Firm Szkoleniowych.

Eliza Kruszewska
Monika Tabor
dr Grażyna Urbanik-Papp

artykuł ukazał się w Personel Plus 6/2010